نفر ايرانى به رياست يك گمرك خانهء كوچك ايران برقرار نشده است . محصلين عهد ناصرى چهارشنبه 13 محرم 1333 - كمال الوزاره خواهش ملاقات از من نموده بود . چون وارد بود من به ملاقاتش رفتم . در مهمان‌خانه منزل داشت . اين آدم پسر ميرزا محمود خان مشاور الدوله « 1 » است از بيست و پنج نفر شاگرد كه ناصر الدين شاه در عهد ناپلئون سوم به پاريس فرستاد . مرحوم حسنعلى خان گروسى امير نظام آنها را برد و تماما خوب تعليم گرفتند . ميرزا محمود خان نجوم و هيئت خوانده بود ، تلگرافچى شده بود . ميرزا على اكبر خان نقاشى آموخته بود به درجهء اعلى در مدرسهء دار الفنون موزيك تعليم مىداد ( دو پردهء نقاشى از حضرت و الا كشيده كه نظير ندارد « 2 » ) . همه همين قسم شدند . فقط دو نفر از علم و صنعت خود فايده برد و معاش خود را از آن راه بيرون آورد ، يكى استاد حيدر نجارباشى ، ديگر استاد جوانى ارمنى . اولى دكان نجارى داشت دومى مبل سازى و پرده دوزى كه آن‌وقت چيز تازه‌اى بود . پرسشهاى كمال الوزاره بارى بعد از حال و احوال‌پرسى گفت كه من با اخوان شما خيلى خيلى دوستى دارم خصوصا با آقاى عماد السلطنه . گفتم به من هم همين‌طور از طهران نوشته بودند . بعد جوياى واقعهء الموت شد . من گفتم فعلا من از آن صرف‌نظر نموده‌ام . گفت من به گذشت شما كارى ندارم به من حكايت كنيد و من از همه‌كس اين مسئله را شنيده‌ام . حكومت هم به من گفته . منتهى آنچه شما بگوئيد توضيح واضحات است . من خواستم بيان كنم گفت خواهشمندم از روز اول بگوئيد . من هم آنچه واقع شده بود بيان كردم . در ميان صحبت او هم از من مثل معتمد السلطنه جويا شد مگر ما بين شما سابقه‌اى بود ، گفتم لا و اللّه . گفت پس اين اقدامات براى چه بود . جوابى كه حالا مىدهد مىگويد به واسطهء پناهندگى به روس بود . گفتم خيلى خوب كاسه از آش گرمتر . يعنى عز الدوله به قدر او وطن‌پرست نيست ، نه نبايد هم باشد ! چرا باشد ! تمام را هم يادداشت كرد . آخر هم باز

--> ( 1 ) - لقب او مشاور الملك بود ، علم نجوم در اروپا تحصيل كرده بود و ستاره‌اى هم كشف كرد معروف به ستارهء محمودى ( مسعود سالور ) . دورهء خدمتش در وزارت امور خارجه گذشت . به كتاب رجال وزارت خارجه مراجعه شود ( ا . ا . ) . ( 2 ) - يكى از اين تابلوها را كه شاهزاده عز الدوله در روى صندلى نشسته است اينجانب به موزهء ايران باستان هديه كردم - مسعود سالور .